15 Aralık 2018 Cumartesi

Tirkeş Anatomisi ve Çalışmalarım

Yay-ok-zihgir,
her ne kadar bu üç nesne okçuluğun olmazsa olmazı olarak görünse de,bir geleneksel okçu için sanki halen birşeyler eksik gibidir.

Sadak olmadan idare edilebilirsiniz belki ama bir ok çantası,''Tirkeş'' olmadan okçuluk pek de yapılamaz gibi görünüyor.Elde,orda yada burda bir iki ok bulundursanız da, fazlasının başınıza bela olacağı kesindir.





Tirkeş,
benim için sadece oklarımı taşıyan bir çanta olarak değil,aynı zamanda bana ve çevremdekilere gelenekselliği ve otantikliği de yaşatabilmeli.

Bir tirkeş'in bunu başarabilmesi için aslına uygun olarak yapılması,görsel olarak da doyurucu olması şart.Doyuruculuktan kastım tirkeş yüzünün süsü-püsü değil,gerçekçiliğidir.

Abartılı süsten bende hoşlanmadığım gibi geçmişte düşmanla direkt olarak yüz yüze gelen bir savaşçının aşırı süse pek meraklı olmadığı yada olamadığı da açıktır.




Gerçek bir tirkeş,tamamıyla savaş ve saha deneyimleri neticesinde üzerinde gerekli düzeltmeler yapılarak son halini almıştır.Sahip olduğu her bir parça (Süsler hariç) birer fazlalık değil,gereksinimlerin sonucudur.

Mesela,
üstteki resime dikkatle bakarsak eğer,tirkeş çantası özel kemeriyle üç noktadan bağlantılıdır.İki tanesi kemere direkt olarak bağlanmasının yanısıra üçüncüsü de deri şerit uzantısıyla çantanın altını kontrol altına alır.Kısaca bu kayışa gergi kayışı da denilebilir.

Çevrenizde görebileceğiniz iki noktadan bağlantılı tirkeşler basitçe ok taşıma görevini  yerine getirse de gerçeği yansıtmamaktadır.Bir rüzgar estiğinde yada siz koştuğunuzda yukarı doğru havalanarak kontrolden çıkmaya,dolayısıyla dikkatinizi dağıtarak size sıkıntı vermeye meyillidir.

Öndeki kemer kancası ise tirkeş'i anında takılıp çıkartılmasını kolaylaştırmak içindir.Çantadan kurtulmak istediğinizde kemer tokasını çözmek yerine bir hareketle boş tirkeşi anında terk edebilirsiniz.

Tirkeş çantası yüzündeki iki adet düğme,
bu düğmelerde üzerindeki süsler bir yana bunların ana görevi çantanın kemerle olan bağlantısını sağlamaktır.



Sanıldığı gibi çantayı süslemek için değildir.Arkasındaki genişçe olan halkanın içerisinden geçen deri yada kumaş şerit tirkeşin kemerle olan bağlantısını sağlar.Diğer 3,bağlantı da bildiğiniz gibi gergi bağlantısıdır.

Gördüğünüz gibi,
bir geleneksel okçu için en değerli tirkeş üzerinde barındırdığı süsten çok gerçekçiliği ile ön plana çıkan olmalıdır.
Yapılan tirkeşlerde bu hususlara dikkat edilmeli,konu geleneksellikse eğer mümkün olduğunca aslına riayet edilmelidir.Aksi halde o tirkeş bir fantezi ürünü olmaya aday olacaktır.



Düşünün bir kere,
yağlı güreşte kıspet yerine kot pantolon giyiyorsunuz ve bu işe özgü davul yerine trampet çalıyorsunuz.. Haydi! iyi güreşler mi diyelim şimdi :)


              Konuyla alakalı olarak daha geniş bilgi için bu linki ziyaret edebilirsiniz.

Durum aslında bu kadar vahimdir.Neyse,
Aşağıda gördüğünüz tirkeş ve çanta resimleri benim son çalışmalarımdan,umarım beğenirsiniz.







Sevgi ve saygılarımla,
Mehmet A.Gölhan


14 Kasım 2018 Çarşamba

KABZA MUŞAMBASI ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR



Günümüz dünyasında muşamba denince ilk akla gelen,şu yere serdiğimiz sentetik malzemeden imal edilmiş su geçirmez yer kaplama malzemesi olacaktır şüphesiz.

Hele birde modern türevleriyle de anacak olursak, masa,dolap vs. gibi eşya yüzeylerini kaplayacak şekilde arkası yapışkanlı olan türleri de yaygınca kullanılmaktadır.

Oysa geçmişte kullanılan muşambanın çok daha yaşlı olduğunu,tarihi bir geçmişe sahip olduğunu ifade etmek  gerekir.

Anlayacağınız sizlere bu seferki yazımda,günümüz muşambasının büyük büyük dedesinden bahsedeceğim.

Muşamba ilk başlarda kumaşa keten yağı yada balmumu gibi malzemelerin emdirilip kurutulmasıyla elde edilirmiş.Eğer bir yerde yalıtım,su geçirmezlik isteniyorsa o zamanlar için vazgeçilmez olmuştur.Mesela,çadır ve yağmurluk yapımı için başka bir malzeme düşünülemezdi o günler için.

Günümüzde bile sentetik kimyasallara rağmen deri botların,çanta ve kapların,mataraların su geçirmez ve hijyenik hale getirilmesi,deri ayakkabıların parlatılması,kılıç kınları ve kılıç kabzalarındaki derinin yalıtımı,zamanla oluşan çatlamalara karşı korunması amacıyla kullanılmış,kullanılmaya da devam edilmektedir.

    Bir düşünsenize,
balmumu emdirilmiş bir kumaş yada derinin artık ne boyaya nede verniğe ihtiyacı vardır.Kendime  yaptığım ve kullandığım otantik tirkeşimin yalıtımını da balmumuyla yapmıştım.Nasıl yaptığımı da sizlere makale olarak yayınlamıştım hatırlarsanız.

Özetle balmumu,arı denen bir canlının doğal olarak ürettiği,neredeyse her işe yarayan emsalsiz,mucizevi bir maddedir.

Avuç ve parmaklardaki hakimiyeti,kaymazlığı ve sağlığı korumak maksadıyla ellere krem olarak sürüldüğünü,spor faliyetlerinde ve aksesuvarlarında kullanılabilecek şekilde krem türevlerinin muhtelif  ambalajlarda satıldığını biliyoruz.

   Zeytin yağıyla karıştırılmış haline de 'Firavun yada firavun hanımı kremi' dendiğini                    biliyormusunuz?..yüzdeki sivilce vs.lere sürülürmüş.

Ahşap saplı bıçak,balta vs.gibi elle kavranan aletlerin saplarına dahi balmumunun sürülmesi-emdirilmesiyle kabza görevini gören her türlü eşyanın yada silahın ellerle bütünleşmesi sağlanabilmektedir.

   İlginçtir,
internette rastladığım yabancı bir forumda,bıçak kabzalarında daha iyi kontrol ve kavrama amacıyla ahşap saplara eriterek balmumu sürüldüğü,üstelik bıçak kabzasının eskisinden çok daha güzel koktuğu bahsedilmektedir.

Gelelim okçuluktaki kullanımına,
yay kirişlerinde balmumu ve türevlerinin kullanıldığını biliyoruz.Günümüzde kiriş yapımında sentetik malzemeler kullanıldığına göre (Su-nem yalıtımı var yani) neden hala kiriş mumu (string wax) kullanılıyor dersiniz?

Tabiki kirişi korumak için.Balmumu yapışkanlığıyla kirişin tel tel ayrılmasını(Tiftiklenme) önlediği gibi,lifler arası doğal bir kayganlıkta sağlar.

Peki yay kabzasını deri yada muşambayla kaplamaktaki amaç nedir? Bıçak sapındaki amaçla aynı yöndedir değilmi? Aslında bir faydası daha vardır ki o da pek bilinmez..el şokunu nispeten azaltmaktır.

Bu manada,
tenis oynayan birinin raket sapı sargısı,bir bisiklet gidonundaki bant sargı ve hatta bir balyozu kavrayan eldeki eldiven de şok emici marifetinin yanında kaydırmazlığıyla da kabza muşambası aynı işlevi görür.

Bu işte malzeme olarak geçmişte deri,kumaş,ip sargı gibi çeşitli malzemeler kullanılmış olsa da kabza muşambasını asıl etkin kılan BALMUMU dur.


Mademki bu işin alamet-i farikası balmumu,
deri yada kumaş,ip ne kullanırsanız kullanın,neticede onlar efendilerine hizmet ederler.....,yani balmumuna.

Mesela,
eski kılıç kabzalarında deriye yada ahşaba balmumunun sürülmesi,emdirilmesiyle kullanıcıya 4 yönde fayda sağlayacaktır.

      1)Deri kaplı kabzada kabza şokunu azaltır.Kılıç kullanımı ile elde oluşan marazlara da iyi gelir.
      2)Kabza kaymasını önler
      3)Kabza kaplama malzemesini çürümelere karşı korur,kötü kokuyu engeller.
      4)Kılıç kabza çeliğininin el terinden etkilenmesini,oksidasyonu-paslanmayı önler.

Bu bilgiler belkide geçmişteki bir savaşçının becerilerini arttıran püf noktalarından biriydi,kimbilir?

Uzunca bir süredir şahsen kullanarak test ettiğim,deri ve kumaş muşamba sargısının bana vermiş olduğu his ve intiba kesinlikle müspet yöndedir.

Mesela yazın,
muşamba elimin terlemesini absorbe ederken muhteviyatındaki balmumu da el ısısıyla yumuşayarak yay kabzasıyla elimin birbirine kenetlenmesini sağlar.Bu yapışma o kadar seviyelidir ki kabzayı bırakmak istediğinizde size hiç bir zorluk çıkarmaz.

Muşambada fark ettiğim bir diğer unsurda,
ok şaftının kabzaya zarar vermesini önlemesidir.Zamanla o bölge aşınsada sargı yada deri kaplamayı sökmeden 'Tir geçimi' yamasının yapılması kolaydır.Bunun için bir parça muşamba kesilir ve aşınan bölgeye yamanır...bu kadar kolay.

Muşambanın nasıl hazırlandığını merak ediyorsanız daha fazla bilgi için bu link ten faydalanabiliriniz.

Muşambayı hazırladık.Peki şimdi bunu yay kabzasına nasıl saracağız?

(ESKİ YÖNTEM) TEK PARÇALI SARIM YÖNTEMİ:
İlk önceleri muşambayı soldan-sağa doğru tek parça olarak,birbirlerine hafifçe temas edecek şekilde sarıyordum ki bir bütün olabilsinler diye.

Fakat bu tarz sarımda,kabza ortasında zirveye varılıp,buradan tekrar aşağıya doğru sargıya devam ederken (Şeridi de bir taraftan esneterek,çekiştirerek kabza formuna uydurmaya çalışıyorsunuz tabiki) muşambanın çekiştirmeceden kopmaması kullanılan kumaşın esnekliğine ve kalitesine,birde kabzanın büyüklüğüne kalıyordu tabiki.Dar bir kabzayı sarmak çok daha kolaydır çünkü.

O zamanlardaki kararım ''Daha kaliteli ve esnek kumaş kullanmalıyım'' şeklinde olmuştu.Üstelik bu tarz tek parça sarım sıcak bir hava üfleyici alet-fön kullanmayı da gerektiriyordu.Çünkü sıcak hava yardımıyla eriyen balmumlu bez daha iyi esniyor ve şekil alıyordu.

Belli bir zaman sonra bu iş için çok daha uygun bir sarım metodunun olduğunu keşfettim.Bu tarz sarım yönteminde sıcak hava üfleyicisine ihtiyaç kalmadığı gibi,kopma olayı da yaşanmadan sağlam bir şekilde,hızlıca sarım yapılabilmektedir.Tabiki bu iş için bir fön kullanmak daha iyi bir seçim olacaktır.




İKİ PARÇALI SARIM YÖNTEMİ (Yeni yöntem):
Sarım için iki parça muşamba şerit kullanılır.Önce yay kabzasının sol tarafından,özellikle ''Tir geçimi'' bölgesini kapsayacak şekilde sarıma başlanır ve kabza ortasındaki zirveyi biraz geçtikten sonra 1.sarım bitirilir.

Kabza muşambası-İlk sarım


Sonra 2.sarım için yay kabzasının öteki tarafından aynı şekilde sarıma başlanır.Sarım soldan-sağa doğru 1. sarımın üzerinde bitirilir.
Sarım bittikten sonra hafifçe kabzayı sıkmak suretiyle el ısısı muşambaya verilir,yada bir fön marifetiyle balmumlu şeridin birbirlerine yapışması sağlanır.


Kabza muşambası 2.sarım.


Ve netice..



                                                    Kabza Muşambası Nasıl sarılır-Video                                  



Sevgi ve saygılarımla,
Mehmet A.Gölhan







30 Nisan 2018 Pazartesi

Osmanlı-Asya Tipi Yaylar İçin Yeni Tasarım Tonç Halkası Yapımı.


Daha DayanıklıYeni Tasarım Tonç Halkası Yapımı
Modern malzemeler kullanarak yaptığım tonç düğümlü kirişler üzerindeki mesaim neredeyse yaylarla aynı düzeydedir desem hiçte yanlış olmaz.
Kirişler ilk bakışta yay gücünü oka aktaran basit vasıtalar olarak görülsede,kullanıma bağlı olarak aşınması,ve hatta hiç beklenmedik anda koparak yay kırımlarına dahi sebep olabilmeleri bakımından hak ettikleri ilgiyi üzerlerine çekmeyi başarıyorlar.

Bu nedenle yay kirişleri için her zaman yeni çalışmalar yapmak,dayanıklıklarını ve hatta yay performansına olan etkilerini arttırmak amacıyla yeni materyaller denemek yerinde bir karar olacaktır sanırım.

Günümüzde neredeyse bütün geleneksel yaylara,tipine bakılmasızın olimpik yay muamelesi yapılıyor.
Modern bir kirişteki kısa halkalar geleneksel yay başları için daha geniş bir hale getirilerek adeta devşirilmektedir.Klasik gitara elektro-gitar teli takıp çalmak gibi birşey..

Ben bilhassa Türk yay yapım ustalarının bu konuda biraz hassasiyet göstermelerini umut ediyorum açıkçası.Tonç düğümlü bir kiriş,yaylara biraz daha geleneksellik,otantiklik kazandırdığı gibi,yapımında zaman tasarrufu,dayanıklılık konusunda da asla sizi mahcup etmeyecektir..,inanın.

       



Yekpare batı tarzı kirişlerin en büyük kusuru tonç kertiğinde çalışan kiriş halkasının zamanla aşınarak kopması ve bir daha asla onarılamamasıdır.

Gerçi bu tip kiriş halkalarında koruyucu sargı ana sargı için bir koruyucu olduğu gibi,görsel bir uyarı vazifesi de görür.Fakat yıprandığında tüm bu sargıyı sökmek zorunda kalır,yenisini sarmak içinde bir ton zahmete girersiniz.
Hele eğitim amaçlı yay kirişi yapımlarında koruyucu sargıyı sarmak pek adetden değildir.Böyle bir zahmete girmek yerine ' Olsun,kopana kadar kullan! ' metodu tespitlerimce pek yaygıncadır.

Aslına bakarsanız,
örmesi zahmetli bu tip yay kirişlerini inatla örmek ve kullanmak yerine Osmanlı-Asya tarzı tonç düğümlü kirişlerini modern yaylarda dahi başarıyla kullanmak mümkündür.
Yabancıların''Loop'' dediği kiriş halkalarının ebadını ayarlamakda basittir.

Böylece kiriş imalatında zamandan tasaruf edildiği gibi,onarımında da büyük bir kolaylık sağlanmış olur.
İlaveten,
bu tip kirişler farklı kiriş halkası malzemeleriyle de yeni tasarımları doğurabilir.Örneğin;modern yaylarda esnek Dacron dışında kullanılan Fastflight türü fazla esnemeyen kiriş malzemeleri için kısmen esnek yeni tasarım yay kirişleri de örülebilir.

Fastflight'ın yay kanadı başlarına uyguladığı kırıcı etkiyi belkide bu halkalarda farklı,daha esnek bir ip malzemesi kullanarak bertaraf etmek mümkün olabilecektir.


Bildiğiniz gibi daha önce de tonç halkası yapımıyla alakalı olarak bir kaç makale (Görmek amaçlı tıklayabilirsiniz) yazmıştım.
Fakat bu sefer tonç halkası için kullandığım materyal hazır örülmüş bir malzeme olduğu için size örümünde vakit kaybettirmeyeceği gibi,sağlamlığıyla da eskisinden çok daha uzun süre hizmet verebilecektir.

Ben bu malzemeyi tekne malzemeleri satan ve bazı büyük hırdavat mağazalarından metre bazında temin ettim.

Örgü ip oldukları için çok sağlam olduklarını tahmin etsemde,satın aldıktan sonra emin olmak adına mengeneye tutturup  taşıyabileceği maksimum ağırlığı tespit etmeye çalıştım.


Malzeme Koparma Deneyi

Dinamometremin müsade ettiği yere kadar koparmaya çalışsamda ip kopmadı.Okuduğum değer 60 Kg. idi.Libreye çevirirsek bu değer 132 Libre olur ve bu değerin ipi koparmaya çalıştığımızda lehimize olacak şekilde çok daha yükseklerde olacağını bilmek son derece sevindirici.Şu durumda tek bir kiriş halkası dahi yayın bütün yükünü taşıyacak kapasite görünüyor.

Bu ip malzemesinin kopma değerini görmek isterdim fakat elimde şu an için test edecek  yüksek değerli bir Dinamometre bulunmuyor.Zaten elde ettiğimiz değerlerin işimizi rahatlıkla göreceğinden,pek gerekli de değil aslında.

Bir kirişte bu halkadan iki adet olduğunu hesaba kattığımızda ise 2 x 60 Kg.=120 Kg.=264 Librelik çok yüksek bir dayanma değeri ortaya çıkıyor.Daha ne diyebiliriz ki ?.MÜKEMMEL !

Tonç Düğümü Nasıl Atılır ? - Başlangıç Pozisyonu
Şimdi,
ana kirişimizin önceden örülüp hazır edildiğini ve gri renkli ipin de ana kiriş olduğunu varsayalım.
Test ettiğimiz tonç halkası ipini de yukarıdaki resimdeki gibi pozisyonuna yerleştirelim ve adım-adım düğümü atalım.

Tonç Düğümü 1.Adım

Tonç Düğümü 2.Adım


Tonç Düğüm 3.Adım

Tonç Düğümü 4.Adım


Sizlere daha açıklayıcı olacağını düşünerek resimlerini sunduğum Tonç Düğümünün birde Videosunu hazırladım.


                                             Tonç Düğümü Nasıl Atılır?.Açıklama Videosu.



Bu noktaya geldikten sonra düğümü sıkmakta acele etmeyeceğiz çünkü tonç düğümlü bir kirişte düğüm noktasının yay üzerindeki pozisyonu-konumu çok önemlidir ve öyle gelişi güzel bir nokta seçilemez.Piyasa da yanlış konumlandırılmış birçok kirişe rastladığımı da itiraf etmeliyim.


HATALI  !- Tonç Düğümü Yanlış Konumlandırılmış.

HATALI !-Tonç Düğümü Yanlış Konumlandırılmış.

Yukarıdaki resimlerdeki tonç halkalarının düğümü yanlış konumlandırılmıştır.Doğrusu aşağıdaki gibi tam baş ile kasan sonunun kesiştiği bölge hizasında olmalıdır.
Aksi taktirde tonç halkasının kolları vaktinden evvel aşınabileceği gibi her zaman için tonç halkasının bolluktan dolayı tonç kertiğinden dışarı kaçabileceği ihtimalini de unutmamak gerekir.Kiriş atması olayı yani..

Doğru bir Tonç Düğümü Konumlandırması / Yeniçeri Gölhan Yayı


Tonç Düğümü Konumunun Üstten Görünüşü / Yeniçeri Gölhan Yayı

Artık konumundan emin olduğumuz tonç düğümünü ip uçlarından çekerek,iyice sıkıp sabitleyebiliriz.
Sabitlemeyi pekiştirmek için;düğüm uzantılarının uçlarını kesip dağladıktan sonra ince bir iple sarıp yapıştırıcıyla da(Ben cyano(Japon) kullanıyorum) güzelce yapıştırdıktan sonra düğüm adeta mühürlenmiş olur.

Fakat japon yapıştırıcıyı ana düğüme asla kaçırmamak lazımdır çünkü tonç halkasında kırılganlık oluşur.

Bu sebeple ana düğümde kullanacağımız yapıştırıcının esnek özelliğe sahip,kauçuklu bir yapıştırıcı olmasında fayda var.


Düğümün İp Sargıyla Sabitlenmesi ve Mühürleme


Tonç Halkasına Balmumu Nasıl Emdirilir?.

Tonç düğümün yerinden eminiz ve düğümü de sabitlediğimize göre sıra balmumu mucizesinden istifade etmeye gelmiştir.Bunun için balmumu (Benmari usulüyle) bir kapta eritilir.

Tonç halkasını düğüme kadar(Düğüm de dahil) cam kabın içine daldırdığımızda tonç halkası balmumunu emecek ve çıkardığınızda hemen soğuyarak kısa sürede sertleşecektir.Sertleşmeden önce fazla balmumunu cam kaba vurarak ve sirkeleyerek atabilirsiniz.

Tonç halkası bu sertleşmeyle hem kertiğe takma-kertiğe sürme gibi işlemlerde kolaylık sağladığı gibi,halkadaki balmumu doğal bir kaydırıcı vazifesi görerek,tonç kertiğinin ve yay başları yanaklarının yıpratıcı etkisine de engel olmuş olur.Bu da uzun ömürlü bir kiriş elde ettik anlamına gelir.



Sevgi ve saygılarımla,
Mehmet A.Gölhan